1 IX 1899 urodził się Andriej Płatonow

Josif Brodski, wielki admirator i znawca prozy Płatonowa napisał kiedyś, że jeśli nie wypowiada  głośno tego, że Płatonow jest większym pisarzem od Kafki, Joyce’a i Musila, to tylko dlatego, że tam na szczytach literatury taka hierarchia nie ma już żadnego znaczenia.
Polskie przekłady prozy Płatonowa, niestety, pozwalają czytelnikowi, tylko zbliżyć się do do arcydzieł, (podobnie rzecz ma się z tłumaczeniami w innych językach), żywiołem prozy Płatonowa jest bowiem rosyjski, w którym pisarz próbował objąć, wypowiedzieć nie tyle indywidualne doświadczenie, co ogarnąć wszechświat.
Pisze o tym Brodski;

„Jego autonomia była autonomią ekscentrycznego metafizyka, w zasadzie materialisty, który próbuje sam dla siebie ogarnąć wszechświat ze swego dogodnego – albo niedogodnego miejsca obserwacji, jakim jest małe, tonące w błocie miasteczko prowincjonalne, zagubione niczym przecinek w nieskończonej księdze ogromnego, rozpłaszczonego kontynentu. Jego stronice roją się od takich właśnie ludzi; prowincjonalnych nauczycieli, inżynierów, mechaników, którzy w zapadłych dziurach żyją wspaniałymi, domowego chowu ideami o ładzie świata, ideami równie mącącymi w głowie i fantastycznymi jak izolacja tych ludzi".

Być może znajdą się czytelnicy, którzy fascynujący świat prozy i myśli Płatonowa będą chcieli poznać głębiej, dokładniej, w szczegółach – polecamy wtedy lekturę niesamowitej (to dobre słowo) książki Adama Pomorskiego;

"Duchowy proletariusz. Przyczynek do dziejów lamarkizmu społecznego i rosyjskiego komizmu XIX i XX wieku na marginesie antyutopii Andrzeja Płatonowa”.

Tym, którzy chcieliby tylko przekonać się jakiego rodzaju jest to proza proponujemy spotkanie z krótką minipowieścią „Dżan”. Dżan to nazwa koczowniczego narodu, nazwa, która oznacza, jak czytamy „duszę lub miłe człowiekowi życie” .
Treścią opowiadania jest historia inżyniera, który po odebraniu nauki w mieście wraca do swojego plemienia i próbuje, przy pomocy naukowych metod i osiągnięć techniki zorganizować życie swojego narodu tak, by uczynić je szczęśliwszym.
Ale narodowi Dżan obcy jest świat zorganizowanego szczęścia. Odchodzi z miejsca, które wzniósł dla niego inżynier. Czytamy słowa:

„Ten naród  udaje martwego, bo w przeciwnym razie przyjdą szczęśliwi i silni i zaczną go znowu udręczać. Zostawił sobie znikoma, nikomu niepotrzebna cząstkę ażeby nikt się na nią nie złakomił”

„Znikoma, nikomu niepotrzebna cząstka" – dusza, życie, wolność? Dżan jest narodem koczowników – nosi wolność we krwi, nie umie bez niej żyć. Potrafi obywać się bez wiedzy, techniki, ale nie bez wędrowania:
„Ludzie jednak żyją dlatego, że się urodzili, nie zaś dzięki rozumowi i prawdzie, i dopóki bije w nich serce, przetwarza ono i rozprasza rozpacz, samo się przy tym rujnując, niszcząc w cierpieniu i pracy własną substancję”.

To zdanie poza uzasadnieniem rezygnacji narodu Dżan z dobrodziejstw nowoczesnego, przez technikę zorganizowanego życia,  jest także świetną próbką stylu Płatonowa.
Całość zaś  (napisaną w latach 1933 -1935) czytać można  jak parabolę, przypowieść (takie odczytanie zaproponował kiedyś Herling – Grudziński), albo jak ostrzeżenie przed „zorganizowanym szczęściem”, przed nauczycielami zbiorowego odczuwania szczęścia, przed natchnionymi konstruktorami ziemskich rajów.

zdjęcie "Andriej Płatonow" pochodzi z serwisu: http://www.wiw.pl/nowinki/literatura/200101/20010108-001.asp