Używamy cookies i podobnych technologii m.in. w celach: świadczenia usług, reklamy, statystyk. Koszystanie z witryny bez zmiany ustawień Twojej przeglądarki oznacza, że będą one umieszczane na Twoim urządzeniu końcowym. Pamiętaj, że zawsze możesz zmienić te ustawienia.
Zamknij

Arsenał


18 XI 1922 zmarł Marcel Proust

18 XI 1922 zmarł Marcel Proust

Jeśli spróbujemy wyobrazić sobie 7 tomów powieściowego cyklu „W poszukiwaniu straconego czasu„ wydanych w jednym tomie, z tekstem bez marginesów, bez podziału na rozdziały i akapity, ze zdaniami płynącymi ławicą przez wszystkie karty bez znaków przestankowych, wtedy będziemy blisko intencji Prousta, który w taki sposób właśnie wyobrażał sobie swoje dzieło.

Rozpisane na ponad 3000 stron dzieło, wielki hymn na cześć pamięci i wielki tren głoszący, że „miłość jest sprawą przegraną, a szczęście nie istnieje" w taki właśnie sposób wyrażać miało niepodzielność, ciągłość, całość, płynność i równoczesność życia, (splecionych nierozerwalnie istnienia i pamięci), które my doświadczamy zwykle we fragmentach, oderwanych od siebie jednostkach.

Proust szedł w tym ujęciu życia za Bergsonem, który życie i pamięć widział „czymś” bez początku i końca, bez granic, w którym wszystko – i to co jest, i to co minęło, istnieje równocześnie. Czy można sobie to wyobrazić? Owszem; śpiewał o tym Grechuta, w słowach: „Wszystkie chwile uderzą naraz do serca”, a Proust napisał powieściowe arcydzieło. „W stronę Swanna”, „W cieniu zakwitających dziewcząt”, „Strona Guermantes”, „Sodoma i Gomora”, „Uwięziona”, „Nie ma Albertyny”, ”Czas odnaleziony”, zrodziły się z odruchu pamięci, z poruszenia wywołanego symboliczną, zanurzoną w herbacie magdalenką. Nie jest tak,że ciastko stworzyło wszechświat, magdalenka, uświadomione i uświadamiane sobie dopiero w trakcie pisania życie wywołała z pamięci, pomogła mu n a p r a w d ę zaistnieć.

Piszemy; „zaistnieć naprawdę”, dlatego, że Proust powątpiewał w solidność realnego życia, wydawało mu się zawsze kruche, niepełne, narażone na nieuchronne kolizje z wyobrażeniami i oczekiwaniami. Jedyną, prawdziwą realnością okazywała się realność sztuki, istnienie literackiego dzieła.

Napisał o tym w zakończeniu „W poszukiwaniu straconego czasu”;

"Jedyne życie, życie w końcu odkryte i wyjaśnione, jedyne życie rzeczywiście przeżyte to literatura; owo życie, które w pewnym sensie gości bez przerwy zarówno w każdym człowieku, jak i w artyście."
 
Tadeusz Sobolewski, pisząc kiedyś o Prouście nie zawahał się podsumować tej postawy słowami: „literatura stała się dla niego odpowiednikiem religijnego zbawienia”.

Mimo olbrzymich rozmiarów dzieło Prousta znajduje nadal czytelników. Zachwyceni odkrywają w nim nie tylko opowiedziany w wyjątkowy sposób świat pisarza, ale i szansę na zrozumienie własnego doświadczenia. Ale tak właśnie potrafi działać powieściowe arcydzieło. Arcydzielność powieści, każdy czytelnik przeżyje sam, sam odkryje rozmaite jej poziomy, na koniec jednak, przywołajmy głos jednego z zachwyconych czytelników, dla którego lektura ta stała się fundamentalnym i nieusuwalnym życiowym doświadczeniem.
Józef Czapski:

"Sam temat książki trafił wprost mi do serca: rozpacz, śmiertelny niepokój kochanka opuszczonego po zniknięciu Albertyny, wszystkie formy retrospektywnej zazdrości, bolesnych wspomnień, gorączkowych poszukiwań, głęboka wnikliwość psychologiczna wielkiego pisarza, przebijająca się poprzez gąszcz szczegółów i skojarzeń. Później dopiero dostrzegłem w tym sposobie pisania nowe narzędzie analizy psychologicznej o nieznanej precyzji, nowy świat poezji, klejnot literackiej formy."

Copyright by Arsenał 2022

code by Software house Cogitech