Urodzony na żydowskim Kazimierzu w 1891 roku Mojżesz Kisling przeszedł niezwykłą drogę od studenta Krakowskiej ASP do jednego z bardziej prominentnych artystów Paryża. Łącząc w sobie otwartość wobec ludzi oraz pracowitość, Kisling stał się w krótkim czasie jedną z centralnych postaci artystycznego życia epoki – sercem Montparnasse’u.
Uczeń Józefa Pankiewicza przybył do Paryża w 1911 roku, wówczas kształtowała się awangardowa paryska Bohema artystyczna, przenosząca się ze wzgórza Montmartre na Montparnasse. Kisling dojrzewał artystycznie w otoczeniu i bliskości wielkich malarzy – Amedeo Modiglianiego czy Pabla Picassa, podejmując twórczy dialog ze spuścizną Paula Cézanne’a. Jego kompozycje zdradzały zainteresowanie geometryzacją i problemami konstrukcji przestrzennej, a także eksperymentowaniem z zastosowaniem perspektywy.
W międzywojniu Kisling dzielił swój czas między wielkomiejskim życiem Paryża z jego kawiarniami La Rotonde i Du Dôme a rozlicznymi wyjazdami na południe Francji. Południowe enklawy: Saint-Tropez, Sanary-sur-Mer czy Marsylia stały się dla niego przestrzenią duchowego oddechu i artystycznej przemiany. W tym szczególnym świetle śródziemnomorskiego blasku, które rozświetla kolory, odnalazł radość istnienia (joie de vivre), którą następnie manifestował na swych płótnach.
Ważne miejsce w jego œuvre zajmował człowiek. Malował rozliczne portrety, kompozycje figuralne oraz akty, ukazując postacie z klasycznym umiłowaniem piękna, ale i z łagodnością, czułością i współczuciem. Upodobanie w różnokolorowych draperiach oraz podkreślanie migdałowatego wykroju oczu nadawały jego portretom eleganckiego uroku, w delikatnej stylizacji łączącej klasyczny umiar z nowoczesną wrażliwością.
Obok portretów Kisling umieścił wysoko w swoim malarstwie akt. W aktach odnajdywał pełnię swojej zmysłowej wrażliwości i realizował dążenie do harmonii formy. Ciało kobiety w jego obrazach jest lśniące jak emalia, gładkie, pełne wewnętrznego blasku. Fascynację kobiecym ciałem dzielił ze swoim przyjacielem Amedeo Modiglianim, ale gdy u niego nagość jest tajemnicza i melancholijna, u Kislinga promieniuje światłem, umiarem o delikatnym wschodnim aromacie.
Podczas liczącego zaledwie 62 lata życia Kisling namalował kilka tysięcy płócien – portretów, aktów, pejzaży, martwych natur i kwiatów – w których klasyczna formuła splatała się pięknem porządku, ekspresyjna zmysłowość z dekoracyjnym umiarem.
Montparnasse zdobył szczególną popularność w dwudziestoleciu międzywojennym, głównie poprzez napływ obcokrajowców – artystów, pisarzy i intelektualistów – których przyciągały liczne kawiarnie artystyczne, prywatne akademie oraz bogata oferta pracowni. W takich warunkach uformowała się międzynarodowa wspólnota twórcza, znana dziś jako École de Paris – nazwana tak na łamach czasopisma „Comœdia” w 1925 roku przez francuskiego krytyka André Warnoda. Termin ten odnosił się do artystów cudzoziemskiego pochodzenia – często także o żydowskich korzeniach, którzy wnieśli olbrzymi wkład w rozwój sztuki I połowy XX wieku.
Kisling, będący jedną z centralnych postaci École de Paris, łączył różne kręgi artystyczne i towarzyskie – zarówno środowisko obcokrajowców, jak i twórców francuskich. Migracyjne doświadczenie łączyło go z Henrykiem Haydenem, Ludwikiem Marcoussisem, Szymonem Mondzainem, Tadeuszem Makowskim i Eugeniuszem Zakiem. Wielką estymą zawsze darzył swojego profesora Józefa Pankiewicza. Otwarta pracownia Kislinga stała się miejscem spotkań artystów i intelektualistów międzynarodowego pokroju: bywali tam Jean Cocteau, Max Jacob, Maurice Utrillo, Pablo Picasso, Amedeo Modigliani, Chaim Soutine, Jules Pascin oraz Tsuguharu Foujita. Do grona jego bliskich znajomych należeli również dawni fowiści, tacy jak André Derain czy Maurice de Vlaminck. Kisling był podziwiany przez Tamarę Łempicką, z którą dzielił zainteresowania klasycznym obrazowaniem w dobie nawrotu do porządku (Le retour à l’ordre).
Podobnie jak Kislinga, tak wielu artystów z kręgu „Szkoły paryskiej” z Henrykiem Epsteinem i Melą Muter między innymi – ukształtował nie tylko Paryż, ale także rozliczne podróże po Francji, od Bretanii po Prowansję. To szczególne napięcie między doświadczeniem nowoczesnej metropolii a światłem, kolorem i rytmem natury stało się jednym z kluczowych elementów ich malarstwa i istotnym wymiarem doświadczenia École de Paris.
Katalog towarzyszący wystawie „Kisling. W sercu Montparnasse’u” dostępnej w Galerii Sztuki Współczesnej Akademii Lubrańskiego do 31 maja 2026 r.
Opinie kupujących